Türkçe

Zamirler (Adıl) Konu Anlatımı – Zamir Çeşitleri ve Örnekleri

Zamir (Adıl) Nedir?

Çeşitli yönlerden adların yerine geçen sözcüklerdir.

Almanya‘ya gitmeden orayla ilgili kitaplar okudum.
Bu cümlede, Almanya adını tekrar etmek kulağa hoş gelmez. Bu yüzden Almanya adının yerine adıl olan ora sözcüğü kullanılmıştır.

Sınıfı boyamada öğretmene Ali yardım edecek.
— Burayı boyamada ona kim yardım edecek?
Bu cümleler incelenirse bura, o, kim sözcüklerinin sınıf, öğretmen, Ali adlarının yerine işaret, kişi, soru yönlerinden geçtiği, dolayısıyla adıl görevinde olduğu görülür.

Zamir Çeşitleri

Adıllar, adların yerine geçme özelliklerine göre altıya ayrılır:

  • Kişi Adılı
  • Dönüşlülük Adılı
  • İşaret Adılı
  • Belgisiz Adıl
  • Soru Adılı
  • İlgi Adılı

1. Kişi Adılı

İnsan adlarının yerine kullanılan adıllardır. Türkçedeki kişi adılları şunlardır:

Ben 1.tekil kişi adılı
Sen 2.tekil kişi adılı
O 3.tekil kişi adılı
Biz 1.çoğul kişi adılı
Siz 2.çoğul kişi adılı
Onlar 3.çoğul kişi adılı

Bu adıllar, cümlelerde çeşitli çekim ekleri alarak kullanılabilir.

— Eve onlarla gideceğimi sana söylemiştim.
Bana sizden başka kimse yardım edemez.
Bu cümlelerde, onlar, sana, bana, sizden sözcükleri, insan adlarının yerine geçtiği için adıldır.

2. Dönüşlülük Adılı

Dönüşlülük adılı, kendi sözcüğüdür. Tek başına kullanılabildiği gibi, iyelik eki alarak da kullanılabilir.

Kendi – m
Kendi – n
Kendi – si
Kendi – miz
Kendi – niz
Kendi – leri

Dönüşlülük adılı, kişi adılının yerine kullanılabildiği gibi, kişi adıllarıyla birlikte, cümleye pekiştirme anlamı katacak şekilde de kullanılabilir.

— Arabayı artık kendim kullanıyorum.
— Arabayı artık ben kendim kullanıyorum.
Birinci cümlede kendim sözcüğü 1. tekil kişiyi (ben) belirtecek şekilde, kişi adılının yerine; ikinci cümlede kişi adılıyla (ben) birlikte, cümleye pekiştirme anlamı katacak şekilde kullanılmıştır.

Türkçe Konu Anlatımı – Ders Notları için Tıklayınız

3. İşaret Adılı

İşaret anlamı taşıyan ve adların yerine işaret yoluyla geçen sözcüklerdir.

bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar, bura(sı), şura(ya), ora(da), öteki, beriki…

— Bana elindeki kalemi değil de ötekini ver.
Bu cümlede, öteki sözcüğü işaret yoluyla kalem adının yerine kullanıldığından, işaret adılıdır.

— Konya’dan şunu da senin için getirdim.
Onları şu duvara asmayı düşünüyorum.
Buranın havası bizim şehrinkinden çok temiz.
— Küçükken kardeşim orada yatardı.
Bu cümlelerde şunu, onları sözcükleri, işaret anlamı taşıyarak birer varlığı karşıladığı için; buranın, orada sözcükleri, işaret yoluyla bir yer, mekan adının yerine geçtiği için işaret adılıdır.

Örnek Soru

“Aşağıdaki cümlelerin hangisinde işaret adılı kullanılmıştır?”

A) Herkes kitaplarını şu dolaba koyabilir.
B) Biz öteki evde oturuyoruz, beriki evde ise amcamlar oturuyor.
C) O benim, kimse alıp da saçını taramasın.
D) Hepimiz o filmi merakla bekliyoruz.
E) Bu yolun eskiden çok bozuk olduğunu söylüyor.

Çözüm:
A seçeneğinde “şu” sözcüğü “dolap” adını, B seçeneğine “öteki, beriki” sözcükleri “ev” adını, D seçeneğinde “o” sözcüğü “film” adını, E seçeneğinde “bu” sözcüğü “yol” adını işaret etmektedir. C seçeneğindeki “o” sözcüğünün ise, “tarak” adının yerine işaret yoluyla geçtiği görülmektedir.
Cevap C

UYARI — “O” ve “onlar sözcükleri, insan için kullanılırsa kişi adılı; insan dışındaki varlıklar için kullanılırsa işaret adılı olur.

Onları bir sahaftan almıştım.
Onları yarın çaya davet ettik.
Birinci cümlede “onları” sözcüğü, insan dışındaki bir varlık için kullanıldığından işaret adılı; ikinci cümlede, insan için kullanıldığından kişi adılıdır.

Diğer işaret adılları (bu, şu, bunlar, şunlar, öteki…)
insan için bile kullanılsa, her zaman işaret adılıdır.

Bu benim sınıftaki en iyi arkadaşımdır.
Bu cümlede “bu” sözcüğü bir insanı karşılamasına rağmen işaret adılıdır.

4. Belgisiz Adıl

Adların yerini kesin olmayacak biçimde tutan adıllardır.

biri, birisi, birçoğu, birkaçı, bazısı, başkası, herkes, hepsi, hiçbiri, kimse, hiç kimse, kimi, kimisi, çoğu, şey…

Sen bu masadan kalk, yerine başkası otursun.
Bu cümlede, sen adılı, belli bir kişiyi karşılarken, başkası sözcüğü, karşıladığı kişi kesin olarak belirtilmediğinden, belgisiz adıldır.

— Öğrencilerin birkaçı derse geç kaldı.
Bu cümlede, birkaçı sözcüğü, sayıca belirsizlik anlamı taşıyıp karşıladığı öğrenciler kesin olarak belirtilmediğinden, belgisiz adıldır.

Biri benim cep telefonumu almış.
— Arkadaşlarımın çoğu yazın köylerine gidiyor.
— Verdiğiniz adrese gittim; ama kimseyi bulamadım.
— Kitaplarımın hepsini bu kütüphaneye bağışladım.
— Düğüne çağırmak için herkesi aradım.
Bu cümlelerde, biri, çoğu, kimseyi, hepsini, herkesi sözcükleri, karşıladıkları kişiler veya varlıklar kesin olarak belirtilmediğinden, belgisi adıldır.

İsimler Konu Anlatımı – İsim Çeşitleri ve Örnekleri

5. Soru Adılı

Adların yerine soru yoluyla geçen sözcüklerdir. Soru adılının cevabı, bir ad ya da başka bir adıldır.

Kim (kime, kimi, kimde, kimden, kimler…)
Ne (neyi, neye, neler, nesi, neyin…)
Nere (nerede, nereden, neresi, nereyi…)
Hangisi (hanginiz, hangimiz, hangileri…)
Kaçı (kaçıncısı, kaçınız, kaçımız…)

— Annen sana ne almış?
— Annem bana kazak almış.
Birinci cümlede, ne sözcüğü, cümleye soru anlamı katmıştır ve ikinci cümlede bu sözcüğün yerine cevap olarak kazak adı gelmiştir.

Onlar yarın nereye gidecekmiş? (Ankara’ya)
Bunları kimden öğrendin? (öğretmenden)
Kitaplardan hangisini beğendin? (bunu)
Sen en çok neyden korkarsın? (köpekten)
Hanginiz yarışmaya katılacak? (ben)
Kaçınız bu kitabı bitirdi? (üçümüz)

Örnek Soru

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, soru anlamı bir zamirle sağlanmıştır? (1983 – ÖYS)

A) Bunca sıkıntıya neden katlandınız?
B) Bu romanı benden sonra kim okumak ister?
C) Bu çiçeklere kaç para verdiniz?
D) Kaçıncı katta oturduğunu söyledi mi?
E) Bana gizlice ne söylediğini biliyor musunuz?

Çözüm:
Seçenekler incelendiğinde B’de “kim” sorusuna “ben” ya da “Ali” gibi cevaplar verilebildiğinden bu sözcüğün bir adın yerine soru yoluyla geçtiği ve bu sözcük cümleden çıkarıldığında soru anlamının kalktığı görülüyor. Bu sözcük, cümleye soru anlamı katan bir zamirdir.
Cevap B

6. İlgi Adılı

İlgi eki olan -ki bir adın yerine geçerse ilgi adılı olur.

— Bugün İstanbul’un nüfusu birçok ülkeninkinden bile fazladır.
— Benim notlarım kardeşiminkinden daha iyi olmasına rağmen babam ikimize de aynı hediyeyi aldı.
Birinci cümlede -ki, ekinin, nüfus adının yerine geçtiği, ikinci cümlede not adının yerine geçtiği anlaşılmaktadır.

İlgi zamiri mutlaka tamlayan ekinden (-ın, -in, -un, -ün, -im) sonra gelir.
Benimki, seninki, bizimki, sizinki…
Bizim ev okula sizinkinden daha uzak. (ev)
Öykülerimin dili şiirleriminkinden yalındır. (dil)
Bizimki yine maçta güzel oynadı. (oyuncu)

Bonus Soru ♥

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ilgi adılı kullanılmıştır?

A) Bugün o kadar yorgunum ki…
B) Bir süredir eski fotoğraflara bakıyorum.
C) Yarınki dersi ben anlatacağım.
D) Köpeğimiz komşununkinden daha sevimli.
E) Bahçedeki otları yarın temizlerim.

Zamir konu anlatımı burada bitmiştir, sizin için bonus sorumuz var, cevaplarınızı yorumda bekliyoruz.

Etiketler

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir